Over leven in een pastorie

…van een vrouw die haar handen vol heeft…

Naakt

Ze kleden Hem uit
waarom eigenlijk?
Kan schaamte nog iets toevoegen aan zijn lot?
Dan kleden wij Hem wel
met een jas van medelijden
een broek van warme sympathie
een sjaal van mededogen
tegen de kou
Maar het is de eenzaamheid
die Hem het beste past
die Hem hult in het donkerste zwart
Naakt en roemloos
Zonder kleding wordt iedereen anoniem
Zelfs ‘de Zoon van’
herkennen we aan niets meer
Net zo naakt als wij

We kennen die crucifixen wel; beelden van het kruis waar Jezus aan hangt. Armen gespreid, benen in een wat onnatuurlijke hoek gestileerd. Hoofd naar beneden gebogen. En om zijn middel een soort katoenen lap. Want Jezus naakt aan het kruis – daar wil je je geen voorstelling van maken. Want hoe beschamend is het niet: de naaktheid van een ander? Ja, ik weet het wel – ook dat is dubbel. Er is een soort naaktheid waar gretig naar gekeken wordt, maar er is ook een soort naaktheid die zo kwetsbaar is dat je als vanzelf je hoofd afwendt.

Van Adam en Eva wordt vertelt in Genesis 2 dat zij allebei naakt waren. En daar hebben we toch een beetje moeite mee, want wanneer zij afgebeeld worden, dan is dat vaak met een blaadje voor hun geslachtsdelen – ook wanneer het nog gaat om een illustratie bij het verhaal vóór de ongehoorzaamheid, of ze staan tot hun middel in het water, bosjes, achter een boom of achterste voren. Want een mens in z’n volle glorie afbeelden – dat is wel heel confronterend.
Maar dat was dus blijkbaar niet het geval voordat Adam en Eva ongehoorzaam waren. Maar wanneer er gegeten is van de boom van kennis van goed en kwaad – dan zien ze ineens hun naaktheid. Ineens hebben ze oog voor hun kwetsbaarheid en meteen is er de drang om zich te verstoppen. En dat is sindsdien niet meer veranderd.

Onze vertalingen van het Oude Testament spreken over naaktheid, over schaamte. En in beide gevallen wordt aan Israël duidelijk gemaakt dat het niet de bedoeling is om dat aan een ander te tonen. Of om de naaktheid – en dan dus met name de geslachtsdelen – van een ander te ontbloten. Eigenlijk hoeven we ons daar niet zo over te verbazen. Naaktheid is puurheid, kwetsbaarheid. Naakt komen we op de wereld – letterlijk, maar haast ook figuurlijk.
In het Oude Testament wordt ook op beide manieren over naaktheid gesproken. God draagt Israël op om zorgvuldig om te gaan met jezelf, met de kwetsbaarheid van de ander. Maar er is ook een figuurlijke manier van jezelf blootgeven: bij monde van verschillende profeten veroordeelt God Israël dat zij haar naaktheid heeft getoond aan andere volken. Met andere woorden: dat wat alleen bestemd was voor het huwelijksverbond tussen God en zijn volk, heeft Israël te grabbel gegooid. Het zijn verrassende woorden om de ontrouw van Gods volk te beschrijven.

Ik vroeg me af wat het nu betekent om jezelf bloot te geven aan een ander en wat daarin het erge is. Ik denk dat dat te maken heeft met vernedering. Je kunt een mens niet erger vernederen door ‘m naakt voor je te zetten. Het geeft de ander macht doordat er een ongelijkheid gecreëerd wordt: de mensen die meegekomen zijn naar Golgotha, de Romeinse soldaten – allemaal in vol ornaat en jij die gekruisigd wordt naakt, kwetsbaar. Het maakt je klein en afhankelijk van de grillen van degenen met macht.
Het maakt je een gemakkelijke, gewillige prooi voor het kwaad – kleding fungeert als een soort bescherming, het is als een schild. Dan is het dus ook niet voor niets dat de Heer zijn volk waarschuwt. Want in figuurlijk betekenis geldt hetzelfde. Als je je hart en gedachten blootgeeft aan een ander dan stel je je heel kwetsbaar op. Dan leg je een relatie. En de Heer wil dat niet hebben. Ons hart en onze gedachten behoren Hem toe.

Jezus wordt naakt op het kruis gelegd, z’n armen gespreid, spijkers door zijn handen, spijker door zijn voeten… Kwetsbaarder kun je je niet voorstellen. Een grotere vernedering ook niet. Ontredderd zou ik me voelen als ik het had gezien…

En tegelijkertijd…op een vreemdsoortige manier bemoedigend.

Want Jezus was op z’n allerkwetsbaarst aan het kruis. Maar het kwaad heeft Hem niet in haar macht gekregen. Op het meest kwetsbare moment van zijn leven, wanneer de vernedering, de ontreddering het grootst is, zoekt Jezus in zijn hart en gedachten zijn Vader: Hij roept Psalm 22 in herinnering – een Psalm die zeker begint met de Godverlatenheid, maar dat slechts als opmaat voor de zekerheid dat God trouw is. Hij roept Psalm 31 in herinnering – een Psalm waarin gezongen wordt over moeilijke, ellendige omstandigheden, maar waarin ondanks dat de trouw van God geprezen wordt: ‘U hebt mijn smeekbede gehoord toen ik U om hulp riep.’
Jezus bedekt zijn naaktheid aan het kruis met woorden die Gods trouw, Gods verbond, Gods redding, Gods ontferming bezingen. Zo verweert Hij zich tegen de vernedering, tegen de ontreddering die mensen Hem aandoen.
En dat is ook het enige wapen dat we hebben tegen ontreddering: het woord van de Heer. Niet zomaar een woord, maar het woord in z’n totaliteit – de bijbel. Want daarin staan beloften van God. Daarin staan verhalen die ons het karakter van God onthullen. Daarin staan bemoedigingen en wijze raad. Daarin wordt ons een weg gewezen en hoop gegeven.

Er zijn genoeg situaties te bedenken die ons stil maken. Die een gevoel van ontreddering geven. We hoorden er net over: Jezus kruisiging, maar ook de deportatie van de Joden, homo’s, zigeuners, verstandelijk gehandicapten en Jehova’s getuigen in de Tweede Wereldoorlog. De val van Srebrenica en de dood van zo’n 8000 moslimmannen. De bijna miljoen Rwandezen die omkomen bij de genocide in 1994. Maar ook de ontreddering die ik voel als ik in m’n mailbox weer een mailtje vind van een vader die schrijft over de geestelijke duisternis waaraan zijn dochter dreigt onder te gaan, over het gevecht dat de ouders al maanden aan het leveren zijn om hun dochter voor het leven te behouden. En zo hebben we allemaal onze eigen voorbeelden…

Ontreddering.

Ja zeker. En als God ons niet zou horen dan zouden wij ons onmachtig en verward blijven voelen. Als God ons roepen niet zou horen, als Hij niet zou antwoorden op ons gebed – dan zouden wij onder gaan in de verslagenheid. Als God ons niet zou horen…

Daar hebben we nou het woord voor: God hoort. Want daarin lezen we dat God ons gebed hoort. Hij ziet onze nood. Hij kent onze verwarring, onze vragen, onze machteloosheid, onze schaamte, onze schuld. Hij voelt onze pijn, onze verscheurdheid. Hij proeft de bitterheid van het bestaan. Dat vertelt zijn woord ons. En daarmee mogen we onszelf verweren tegen de ontreddering. Tegen de kwetsbaarheid. We behoren niet toe aan het kwaad, aan de wereld, aan wie hier de macht denken te hebben, want wij mogen weten dat we Hem toebehoren, dat aan Hem de macht is en de kracht. Dat in Hem onze redding ligt, dat we in Hem en door Hem nieuw leven vinden. Dat Hij onze hoop is, dat Hij recht doet, dat Hij vergeeft en geneest.

In zijn naaktheid is Jezus allerkwetsbaarst, maar ook op z’n krachtigst – Hij is op weg naar de eindstreep, Hij overwint…

 uitgesproken op Goede Vrijdag 6 april 2012 in de Gereformeerde Kerk Ottoland

Advertenties

2 reacties op “Naakt

  1. Hans
    8 april 2012

    Knap ! In een zin de zo als je noemde de gretige naaktheid aan de kant gezet. Daarmee ruimte voor de mooie en kwetsbare naaktheid geschapen. Goed en kwaad gescheiden. Beetje late relatie. Maar ik vind het mooi dat eenmaal uitgesproken woorden over de kerkmuren geslingerd worden de wereld in

  2. dsmirjam
    8 april 2012

    Bedankt voor je reactie! Ik moet je eerlijk zeggen dat ik het eerst heel lastig vond om m’n preken wereldkundig te maken. Een preek is namelijk – net als naaktheid 😉 – iets heel kwetsbaars (althans voor mij). Maar ik merk ook dat het goed is om te delen… Jij hebt me daar al vaker op gewezen – zie je wel dat ik best luister ;-)!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 7 april 2012 door in Gereformeerde Kerk Ottoland en getagd als , , , , , , , , , , , .
%d bloggers liken dit: